Ogłoszenie upadłości konsumenckiej umożliwia osobom fizycznym wyjście z nierozwiązywalnych problemów finansowych spowodowanych narastającym w sposób niekontrolowany zadłużeniem. Aby jednak było to możliwe, konieczne jest spełnienie szeregu wymogów określonych przepisami obowiązującego prawa.
Co to jest upadłość konsumencka?
Upadłość konsumencka to procedura polegająca na wszczęciu i przeprowadzeniu wobec osoby fizycznej, będącej dłużnikiem, specjalnej procedury sądowej, zwanej postępowaniem upadłościowym. Jej podstawowym celem jest zaspokojenie w możliwie największym stopniu wierzycieli zobowiązanego oraz całkowita spłata obciążających go długów.
Kwestie związane z upadłością konsumencką reguluje ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1520).
Kto może ogłosić upadłość konsumencką?
Zgodnie z obowiązującymi przepisami, upadłość konsumencką mogą ogłosić:
- osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej,
- byli przedsiębiorcy,
- byli wspólnicy lub akcjonariusze spółek handlowych, komandytariusze w spółkach komandytowych oraz komandytowo-akcyjnych. Dotyczy to także byłych wspólników osobowych spółek handlowych, którzy ponosili odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem,
- osoby, które prowadzą gospodarstwo rolne, jeśli nie prowadzą innego typu działalności gospodarczej.
Ważnym zastrzeżeniem jest, aby przed wszczęciem postępowania upadłościowego przedsiębiorca dokonał wykreślenia swojej działalności gospodarczej z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG). Nie jest bowiem możliwe ogłoszenie upadłości, jeśli jest ona tylko zawieszona lub doszło jedynie do faktycznego zaprzestania jej prowadzenia.
Absolutnie koniecznym warunkiem jest, aby dłużnik był niewypłacalny. Oznacza to, że musi on utracić zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Stan taki ma miejsce, kiedy opóźnienie w spłacaniu długów przekracza okres trzech miesięcy.
W jaki sposób przeprowadza się upadłość konsumencką?
Postępowanie o ogłoszenie upadłości konsumenckiej dzieli się na etapy, które obejmują:
- złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości,
- wydanie przez Sąd postanowienia o ogłoszeniu upadłości i wyznaczenie syndyka,
- ustalenie listy wierzytelności, planu spłaty oraz sprzedaż majątku dłużnika.
Złożenie wniosku
Do zainicjowania wszczęcia postępowania upadłościowego dochodzi poprzez złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej. Jest to warunek konieczny, gdyż Sąd nie działa w takiej sprawie z urzędu. Dokonać tego może zarówno sam dłużnik, jak i wierzyciel.
Przedmiotowy wniosek składa się do Sądu Rejonowego Wydziału Gospodarczego ds. Upadłościowych i Naprawczych właściwego dla miejsca zamieszkania dłużnika. Dokonuje się tego drogą elektroniczną na urzędowym formularzu za pośrednictwem Krajowego Rejestru Zadłużonych działającego w ramach Portalu Rejestru Sądowych. Konieczne jest przy tym uiszczenie opłaty sądowej w kwocie 30 zł.
Do wniosku trzeba załączyć odpowiednią dokumentację, czyli załączniki:
- dotyczące posiadanych przez dłużnika zobowiązań, wskazujących na ich wysokość oraz aktualnego wierzyciela,
- potwierdzające istnienie okoliczności, wskutek których doszło do wystąpienia u dłużnika stanu niewypłacalności,
- odzwierciedlające aktualną sytuację finansową dłużnika.
Złożenie wniosku powoduje, iż Sąd dokonuje weryfikacji, czy jest on poprawny pod względem formalnym oraz czy dłużnik spełnił kryteria ogłoszenia upadłości – a zwłaszcza czy jest on niewypłacalny.
Wydanie postanowienia o ogłoszeniu upadłości i wyznaczenie syndyka
Jeśli wniosek odpowiada wszystkim wymogom, Sąd wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości, w którym:
- wzywa wierzycieli upadłego do zgłoszenia wierzytelności syndykowi w terminie trzydziestu dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości,
- wzywa osoby, którym przysługują prawa oraz prawa i roszczenia osobiste ciążące na nieruchomości należącej do upadłego, jeżeli nie zostały ujawnione przez wpis w księdze wieczystej, do ich zgłaszania syndykowi w tym samym terminie,
- wyznacza syndyka.
Od chwili wydania przedmiotowego postanowienia ma miejsce upadłość konsumencka. Powoduje ona umorzenie wszelkich toczących się przeciwko upadłemu postępowań egzekucyjnych, o czym syndyk zawiadamia prowadzących je komorników.
Ustalenie listy wierzytelności, planu spłaty oraz sprzedaż majątku dłużnika
W ciągu 30 dni od ogłoszenia upadłości, syndyk jest zobowiązany do sporządzenia spisu inwentarza i oszacowania wartości masy upadłości oraz sporządzenia planu likwidacyjnego. W ten sposób ustala wartość majątku upadłego, który stanowi tzw. masę upadłości. Wykaz majątku posiadanego przez dłużnika ujmowany jest w ramach spisu inwentarza.
Następnie syndyk sporządza plan likwidacyjny. Obejmuje on proponowany przez niego sposób sprzedaży składników majątku upadłego, tryb oraz jej termin. Po zakończeniu tych czynności przeprowadzany jest proces sprzedaży majątku, jaki należy do upadłego w celu zasilenia funduszy masy upadłościowej.
Uzyskane w ten sposób środki przeznaczane są w pierwszej kolejności na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego, bieżących zobowiązań masy upadłości oraz należności alimentacyjnych. Podział kwoty następuje w ramach planu podziału funduszy masy upadłości, który syndyk przedkłada sędziemu celem zatwierdzenia.
Jeśli majątek upadłego nie jest wystarczający, aby zasilić masę upadłości odpowiednimi środkami, syndyk przygotowuje projekt planu spłaty wierzycieli. Określa on przewidywane wpływy do funduszy masy upadłości oraz planowany okres płatności rat dokonywanych przez upadłego na rzecz wierzycieli.
Ustalenie planu spłaty ma ten skutek, iż upadły zobowiązany jest do uiszczenia ciążących na nim zobowiązań w tej części, która pozostała nieuregulowana po podziale funduszy masy upadłości. Spłaty te muszą być tak ukształtowane, aby umożliwić w niezbędnym zakresie utrzymanie upadłego oraz jego rodziny, przy czym okres takiego zobowiązania nie może przekroczyć 84 miesięcy.
Jeśli wskutek szczególnej sytuacji osobistej, na przykład choroby, dłużnik nie jest w stanie dokonać jakichkolwiek spłat na rzecz wierzycieli, wówczas Sąd dokonuje umorzenia zobowiązań upadłego bez ustalenia Planu Spłaty Wierzycieli.
Wydanie postanowienia w przedmiocie ustalenia planu spłaty wierzycieli lub postanowienia o umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli oznacza formalne zakończenie postępowania upadłościowego. Dłużnik zobowiązany jest do regulowania ciążących na nim zobowiązań, aż do chwili pełnego wykonania ustalonego planu spłaty.
